İYS ve ticari arama: işletmeler neye dikkat etmeli?

İYS nedir, ticari aramalar neden kapsamda?

İleti Yönetim Sistemi (İYS), ticari elektronik ileti onaylarının ve retlerinin kaydedildiği ulusal sistemdir. Alıcı, hangi markadan hangi kanalla ileti almak istediğini buradan görür ve onayını geri çekebilir. Hizmet sağlayıcılar da gönderimden önce alıcının onay durumunu buradan kontrol eder.

6563 sayılı Kanun’daki ticari elektronik ileti tanımı yalnızca SMS ve e-postayı değil, telefon, çağrı merkezi, otomatik arama makineleri ve akıllı ses kaydedici sistemlerle yapılan sesli iletileri de açıkça sayar. Bu nedenle yapay zeka asistanıyla yapılan pazarlama araması da, arama sonrası gönderilen teklif bağlantılı WhatsApp, SMS ya da e-posta da bu kapsama girer.

Hangi aramalar için önceden onay gerekir?

Tanıtım amacıyla tüketici aranacaksa önceden onay alınmış ve bu onay İYS’ye kaydedilmiş olmalıdır. Esnaf ve tacirlere yapılan ticari iletilerde onay şartı aranmaz; ancak bu numaraların da gönderimden önce İYS’ye "tacir" tipiyle kaydedilmesi ve ret kontrolünden geçirilmesi gerekir. Yani B2B aramalar İYS’nin tamamen dışında değildir.

Alıcının tacir olup olmadığı her zaman açık değildir. Muayenehanesi olan hekim, avukat ya da mali müşavir gibi serbest meslek sahiplerinin tacir ya da esnaf sayılmadığı, belediyelerin de tacir olmadığı yönünde değerlendirmeler vardır; bu kişilere onaysız arama tacir istisnasına dayandırılamayabilir. Bu bir yorumdur ve avukatınızla teyit edilmelidir.

Müşterinin kendi talebine dönüş yapmak (örneğin formla bilgi isteyen kişiyi aramak) ile kampanya araması aynı şey değildir. Ancak görüşme talebin dışına çıkıp bir tanıtıma dönüşüyorsa ayrı onay gerekebilir; sınırı önceden netleştirin.

İYS’de kaydı olmayan numara ne anlama gelir?

İYS’de onay kaydı bulunmayan bir adres, ret olarak kabul edilir. Elinizdeki listede "bu kişi bize izin verdi" bilgisi olsa bile, onay İYS’ye işlenmemişse o kişiye ticari ileti gönderemezsiniz. Bu yüzden İYS sorgusu kampanyadan hemen önce, güncel liste üzerinde yapılmalıdır.

Alıcı onayını istediği zaman geri çekebilir. Ret talepleri üç iş günü içinde işlenmeli ve o andan sonra kişiye ileti gönderilmemelidir. Görüşme sırasında "beni bir daha aramayın" diyen kişi de aynı şekilde ele alınmalıdır. Onay ve ret kayıtlarının uzun süre, kanunda belirtildiği üzere on yıl saklanması gerekir.

Ticari aramanın başında neler söylenmeli?

Aranan kişi, kimin aradığını ve aramanın amacını görüşmenin en başında öğrenmelidir. 6563, iletinin kimin adına yapıldığının belirtilmesini ve sesli aramalarda "tanıtım" ibaresinin görüşmenin başında söylenmesini ister. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği de satış amacıyla aranan tüketiciye arayanın kimliğinin, başkası adına aranıyorsa o kişinin kimliğinin ve görüşmenin ticari amacının baştan söylenmesini öngörür.

1 Ağustos 2026’dan beri yürürlükte olan Reklam Yönetmeliği’nin 18. maddesinin 8. fıkrası, tüketici kararını önemli ölçüde etkileyen yapay zeka kullanımının ve insandan ayırt edilemeyecek dijital karakterlerin açıkça belirtilmesini istiyor. Yapay zeka ile yapılan satış aramalarında asistanın baştan yapay zeka olduğunu söylemesi bu nedenle önemlidir. Kişiye aramayı reddetme yolu da açıkça sunulmalıdır.

• Kim arıyor: firma unvanı ya da markası
• Kimin adına: başka bir firma adına aranıyorsa o firmanın adı
• Amaç: tanıtım ya da satış amaçlı bir arama olduğu
• Yapay zeka kullanılıyorsa bunun açıkça söylenmesi
• Ret yolu: kişinin bir daha aranmak istemediğini nasıl bildireceği

Kurallara uyulmazsa ne olur?

Ticaret Bakanlığı onaysız ileti, kimlik bilgisinin eksik verilmesi, ret imkânı sunmamak ve yönetmeliğe aykırılık için ayrı ayrı idari para cezası uygular. Onaysız ileti cezası ileti başına uygulanır; 2026 için belirlenen aralık ileti başına 2.859–14.309 TL’dir ve toplu gönderimde on katına kadar artırılabilir. Cezalar bir yıl içinde tekrarlanırsa iki katına çıkar. Tutarlar her yıl güncellendiği için güncel tabloyu resmî kaynaktan kontrol edin.

Sistem büyük ölçüde şikâyetle işler: rahatsız olan her alıcı başvuru yapabilir. Kanun cezaları hem hizmet sağlayıcıya hem de aracı hizmet sağlayıcılara yöneltir. Bir arama ya da mesaj yazılımının hangi durumda aracı hizmet sağlayıcı sayılacağı yoruma açıktır; sorumluluğun nasıl paylaşılacağını sözleşmede netleştirmek iki taraf için de faydalıdır.

Uyumlu bir arama listesi nasıl hazırlanır?

Uyum, kampanya günü değil liste hazırlanırken başlar. Her kişi için iznin kaynağını, alıcı tipini ve İYS durumunu bilmeden aramaya başlamayın. İşletmenin İYS’ye kaydı ise MERSİS’te yetkili görünen kişi tarafından e-Devlet ya da e-imza ile yapılır; bu adım yazılım ekibine bırakılamaz.

• Her kayıt için izin kaynağı ve tarihi: hangi form, hangi metin
• Alıcı tipi: bireysel, tacir ya da kamu
• Kampanyadan hemen önce güncel İYS sorgusu
• Aranmak istemeyenler listesi ve görüşmede gelen retlerin bu listeye işlenmesi
• Taranmış ya da satın alınmış listelerin kullanılmaması
• Onay ve ret kayıtlarının saklanması

Xaly giden arama kampanyalarında izin nasıl ele alınır?

Xaly giden arama kampanyalarında listeyi yüklerken kişilerin önceden izin verdiğini beyan edersiniz; izin ve İYS kaydı işletmenin sorumluluğundadır. Asistan kimin adına aradığını ve yapay zeka olduğunu görüşmenin başında söyler. Deneme sayısı sınırlıdır; aranmak istemeyen kişiler listeye alınır ve bir daha aranmaz.

Arama saatlerini siz belirlersiniz ve yurt dışı arama varsayılan olarak kapalıdır; yalnızca hesabınızda açıkça izin verildiğinde yapılır. Kampanya kurgunuzun mevzuata uygunluğunu kendi hukuk danışmanınızla değerlendirmenizi öneririz.